Οσφυαλγία (πόνος σε μέση)

Η οσφυαλγία είναι ένα θέμα που θα απασχολήσει τουλάχιστον το 50% έως και 80% του πληθυσμού. Προκαλεί πολύ μεγάλα προβλήματα στους ασθενείς καθότι αδυνατούν να εργαστούν και να ανταποκριθούν στις καθημερινές τους υποχρεώσεις.

Η οσφυαλγία είναι ένας πόνος ο οποίος περιορίζεται στην μέση μας χωρίς να επεκτείνεται στα πόδια η σε άλλο σημείο. Μπορεί να γίνεται χειρότερος με την αλλαγή της στάσης του σώματος ή όταν σηκώνουμε βάρος ή σκύβουμε. Μπορεί να έχει σχέση με της μυϊκές ομάδες που υπάρχουν στην μέση μας, όμως είναι συχνό να προκαλείται από προβλήματα στα οστά της σπονδυλικής στήλης.

Ο Νευροχειρουργός Αλέξανδρος Μπλιώνας, εκπαιδευθείς από τους American Neurosurgical Associates και από ειδικούς σε κορυφαία Κέντρα στην Ελάχιστα Επεμβατική Νευροχειρουργική Σπονδυλικής Στήλης και περισσότερες από 1000 αντίστοιχες επεμβάσεις, εξηγεί με απλά λόγια την πάθηση και όλες τις δυνατές θεραπευτικές επιλογές:

Τι είναι η οσφυαλγία

Ο πόνος στην οσφυαλγία περιορίζεται στην μέση μας, όμως η ακριβής πηγή του πόνου μπορεί να είναι είτε το μυικό σύστημα, είτε η ίδια η σπονδυλική. Τα πράγματα είναι αρκετά πιο δύσκολά όταν το πρόβλημα βρίσκεται εσωτερικά. Είναι συχνό να υπάρχει δυσκολία στο να εξακριβώσουμε κατά πόσο ο πόνος προέρχεται από τους μύες ή από τα οστά της σπονδυλικής καθότι συχνά πάσχουν και τα δύο συστήματα.

Ο πόνος στην οσφυαλγία περιορίζεται στην μέση μας, όμως η ακριβής πηγή του πόνου μπορεί να είναι είτε το μυικό σύστημα, είτε η ίδια η σπονδυλική όπως φαίνεται στην εικόνα. Τα πράγματα είναι αρκετά πιό δύσκολά όταν το πρόβλημα βρίσκεται εσωτερικά. Είναι συχνό να υπάρχει δυσκολία στο να εξακριβώσουμε κατά πόσο ο πόνος προέρχεται από τους μύες ή από τα οστά της σπονδυλικής καθότι συχνά πάσχουν και τα δύο συστήματα.

Το βασικό χαρακτηριστικό της οσφυαλγίας είναι ότι συχνά είναι πιο δύσκολό να αντιμετωπιστεί σε σχέση με την ισχιαλγία. Ενώ σε μια ισχιαλγία τα ποσοστά αυτόματης ίασης φτάνουν έως και το 70% και τα θετικά αποτελέσματα των θεραπευτικών παρεμβάσεων έως και 95%, στην οσφυαλγία η αυτόματη ίαση είναι συνήθως λίγο πάνω από 50% και τα επιτυχή αποτελέσματα των παρεμβάσεων δεν ξεπερνούν το 70%.

Στην εικόνα φαίνεται ένα σημείο στους μύες της μέσης που έχει τραυματιστεί. Στο σημείο αυτό οι μύες μας μπορεί να παρουσιάζουν ένα τοπικό σπασμό ως αντίδραση στην βλάβη, ή στην αυξημένη φόρτιση.

Τι προκαλεί οσφυαλγία

Οι αιτίες της οσφυαλγίας περιλαμβάνουν κατ αρχάς τον μυικό σπασμό ή τραυματισμό των μυών της μέσης μας, που συνήθως προέρχεται από κάποια απότομη κίνηση ή κάποια αυξημένη φόρτιση λόγω εργασίας, άρσης βάρους κλπ. Συνήθως στην περίπτωση αυτή υπάρχει τοπική ευαισθησία στο μυικό σύστημα και ο πόνος αλλάζει ανάλογα με την στάση του σώματος. Πολλές φορές αναγνωρίζεται τοπικό σημείο ευαισθησίας στην μέση μας που αντιστοιχεί συνήθως σε τοπικό μυικό σπασμό λόγω αυξημένης φόρτισης του μυός. Οι μύες συχνά φορτίζονται διότι δεν υπάρχει επαρκής στήριξη της σπονδυλικής στήλης, με αποτέλεσμα να μεταφέρεται όλη η φόρτιση στο μυικό σύστημα.

Άλλο σημαντικό αίτιο οσφυαλγίας είναι η εκφύλιση των αρθρώσεων μεταξύ των σπονδύλων μας (σπονδυλοαρθρίτιδα). Μπορεί λόγω της φθοράς στις συνδέσεις μεταξύ των σπονδύλων μας να δημιουργηθεί έντονη διάβρωση και φλεγμονή η οποία προκαλεί πόνο κατά την φόρτιση της σπονδυλικής στήλης. Ο πόνος αυτός ονομάζεται «αξονικός» και μεταφράζεται σε πόνο κατά την άρση βάρους, όταν ανεβαίνουμε σκάλες, όταν σκύβουμε, και γενικότερα όταν υποβάλλουμε την σπονδυλική μας στήλη σε φόρτιση και δονήσεις (τρέξιμο, άλματα κλπ). Οι αρθρώσεις μπορεί επίσης να ταλαιπωρηθούν σε δύο περιπτώσεις: Σε περίπτωση αδύναμου μυϊκού συστήματος ραχιαίων και κοιλιακών που αυτόματα μεταφέρει περισσότερο βάρος στις αρθρώσεις της σπονδυλικής, και σε περίπτωση εκφύλισης των δίσκων μεταξύ των σπονδύλων οι οποίοι φυσιολογικά απορροφούν σε μεγάλο ποσοστό τους κραδασμούς και το βάρος. Η φθορά των δίσκων εκτός από πρόβλημα στις αρθρώσεις μπορεί να προκαλέσει και πόνο στον ασθενή, σε περίπτωση που οι σπόνδυλοι έρχονται σε επαφή μεταξύ τους. Επίσης υπάρχει και η θεωρία του δισκογενούς πόνου (πόνος που προέρχεται από το εσωτερικό του προβληματικού δίσκου) η οποία όμως αποτελεί ένα πεδίο αμφισβητούμενο και ακόμα δεν έχει πλήρως αποδειχθεί.

Στην εικόνα φαίνεται η φλεγμονή στις αθρώσεις της σπονδυλικής μας στήλης με το κόκκινο χρώμα (σπονδυλοαρθρίτιδα). Αυτό συμβαίνει συνήθως λόγω της φθοράς με την ηλικία αλλά και με την αυξημένη φόρτιση (χειρονακτική εργασία, άρση βάρους κλπ). Προκαλεί αξονικού τύπου οσφυαλγία, δηλαδή κατά την φόρτιση της σπονδυλικής (όταν σηκώνουμε βάρος, σκύβουμε κλπ).

Η εκφύλιση των δίσκων είναι μια προβληματική κατάσταση. Οι δίσκοι μεταξύ των σπονδύλων δρούν σαν «μαξιλαράκια» που απορροφούν τους κραδασμούς και την φόρτιση (παρόμοια δράση με τα αμορτισέρ του αυτοκινήτου). Όταν ο δίσκος εκφυλιστεί σταματάει να λειτουργεί σωστά και οι σπόνδυλοι έρχονται πιό κοντά όπως φαίνεται στην εικόνα, και σε κάποιες περιπτώσεις έρχονται σε άμεση επαφή.

Η φλεγμονή στις αθρώσεις της σπονδυλικής μας στήλης (σπονδυλοαρθρίτιδα), συμβαίνει συνήθως λόγω της φθοράς με την ηλικία αλλά και με την αυξημένη φόρτιση (χειρονακτική εργασία, άρση βάρους κλπ). Προκαλεί αξονικού τύπου οσφυαλγία, δηλαδή κατά την φόρτιση της σπονδυλικής (όταν σηκώνουμε βάρος, σκύβουμε κλπ).

Η εκφύλιση των δίσκων είναι μια προβληματική κατάσταση. Οι δίσκοι μεταξύ των σπονδύλων δρούν σαν «μαξιλαράκια» που απορροφούν τους κραδασμούς και την φόρτιση (παρόμοια δράση με τα αμορτισέρ του αυτοκινήτου). Όταν ο δίσκος εκφυλιστεί σταματάει να λειτουργεί σωστά και οι σπόνδυλοι έρχονται πιό κοντά και σε κάποιες περιπτώσεις έρχονται σε άμεση επαφή.

Τέλος, σημαντική αιτία οσφυαλγίας είναι η αστάθεια στην σπονδυλική στήλη. Πολλές φορές οι συνδέσεις μεταξύ των σπονδύλων δεν λειτουργούν σωστά με αποτέλεσμα κατά τις κινήσεις (ή και στην ηρεμία) να υπάρχει υπερβολική κινητικότητα μεταξύ των σπονδύλων (σπονδυλολίσθηση). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα είτε να έρχονται οι σπόνδυλοι σε επαφή μεταξύ τους, είτε να φορτίζονται υπερβολικά οι αρθρώσεις, ή κατά την διάρκεια αυτών των κινήσεων να πιέζονται νευρικές δομές. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να προκαλείται αξονικού τύπου οσφυαλγία η οποία γίνεται χειρότερη με την άρση βάρους, σκύψιμο, τις κινήσεις της σπονδυλικής κλπ, η σπανιότερα νευρολογικά συμπτώματα όπως αδυναμία, μούδιασμα κλπ.

Στην εικόνα φαίνεται η έννοια της αστάθειας. Οι σπόνδυλοι μετακινούνται με τις κινήσεις εκτός φυσιολογικής θέσης. Ενδέχεται να είναι και μόνιμα μετατοπισμένοι ανεξάρτητα κινήσεων. Όταν η μετατόπιση ή/και η κινητικότητα τους είναι αυξημένη ή υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα είναι απαραίτητη η διενέργεια σπονδυλοδεσίας.

Τα αίτια της αστάθειας περιλαμβάνουν κατάγματα (τραύμα), φθορά των αρθρώσεων και των συνδέσεων μεταξύ των σπονδύλων. Η αστάθεια φαίνεται με την διενέργεια ακτινογραφιών σπονδυλικής «σε κίνηση», δηλαδή σε κάμψη και έκταση, οι οποίες αποκαλύπτουν την αυξημένη κινητικότητα των σπονδύλων κατα τις κινήσεις. Είναι επίσης απαραίτητη και η διενέργεια αξονικής τομογραφίας η οποία μπορεί να δείξει κατάγματα αλλά και να απεικονίσει καλύτερη την μετακίνηση των σπονδύλων από την φυσιολογική τους θέση.

Η αντιμετώπιση της οσφυαλγίας εξαρτάται πάντα από το αίτιο. Σε περιπτώσεις που υπάρχει ικανή αστάθεια, ή μεγάλη μετατόπιση του σπονδύλου, στα πλαίσια κατάγματος, η άλλης διαταραχής, χρειάζεται κατά κανόνα χειρουργική παρέμβαση με σπονδυλοδεσία της οσφυϊκής μοίρας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση που προκαλείται και νευρολογική σημειολογία όπως για παράδειγμα μυική αδυναμία ή πόνος λόγω της μετατόπισης ή της αστάθειας.

Θεραπείες για την οσφυαλγία

Φάρμακα για την οσφυαλγία: Σε περίπτωση που δεν υπάρχει αστάθεια και ο ασθενής απλά έχει οσφυαλγία μπορεί και πρέπει να γίνει αρχικά συντηρητική διαχείριση του προβλήματος. Η συντηρητική αγωγή περιλαμβάνει αρχικά φαρμακοθεραπεία. Η φαρμακευτική αγωγή στοχεύει στο να ανακουφίσει τον ασθενή από την φλεγμονή που προκαλείται στις αρθρώσεις ή / και μεταξύ των σπονδύλων, με στόχο να υποχωρήσει η οσφυαλγία. Τα ποσοστά επιτυχίας δυστυχώς είναι πολύ χαμηλότερα σε σχέση με την ισχιαλγία με μόλις 50-60% των ασθενών να έχουν πάνω από 50% μείωση των συμπτωμάτων μετά από 6 μήνες.

Η θεραπεία περιλαμβάνει αντιφλεγμονώδη φάρμακα και μυοχαλαρωτικά. Τα μυοχαλαρωτικά εστιάζουν στην αντιμετώπιση των μυϊκών σπασμών και τραυματισμών που είτε έχουν προκληθεί από απότομες κινήσεις και φόρτιση, είτε σχετίζονται με αστάθεια της σπονδυλικής και/ή σπονδυλοαρθρίτιδα και / ή εκφύλιση των μεσοσπονδύλιων δίσκων που με την σειρά τους μεταφέρουν περισσότερο βάρος στο μυικό σύστημα.

Το πρόβλημα με την χρήση των μυοχαλαρωτικών είναι το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε πάντα αν ο μυϊκός σπασμός έχει προκληθεί από εσωτερική αιτία που αυξάνει την φόρτιση των μυών και ταυτόχρονα προκαλεί πόνο ανεξάρτητα, ή αν πρόκειται για πόνο λόγω μεμονωμένου ανεξάρτητου τραυματισμού στα πλαίσια φόρτισης των μυών. Σε αρκετούς ασθενείς συνυπάρχει τραυματισμός από φόρτιση ταυτόχρονα με κάποια εσωτερική βλάβη και δεν υπάρχει σίγουρος τρόπος να ξεχωρίσουμε ποια είναι η επικρατέστερη αιτία των συμπτωμάτων. Με απλά λόγια είναι πιθανό τα μυοχαλαρωτικά να μην έχουν επαρκές αποτέλεσμα εφόσον ο πόνος οφείλεται σε κάποια μόνιμη εσωτερική αιτιολογία όπως για παράδειγμα αρθρίτιδα των σπονδύλων ή αστάθεια.

Ενέσεις για την οσφυαλγία: Δεύτερη επιλογή συντηρητικής θεραπείας, αποτελεί η τοπική μυοχαλαρωτική ένεση σε προσεκτικά επιλεγμένες περιπτώσεις όπου έχουμε περιοχή με τοπικό μυικό σπασμό και ευαισθησία στην μέση εστιακά. Πρόκειται για την γνωστή βουτυνιλική τοξίνη( botox), που χορηγείται στην περιοχή της μέσης (οσφυική περιοχή) με στόχο την χαλάρωση των μυών. Η τοξίνη χορηγείται στους παρασπονδυλικούς μύες, εξαφανίζει τον μυικό σπασμό και αδρανοποιεί τα νεύρα της περιοχής, με αποτέλεσμα την υποχώρηση του πόνου που πηγάζει από την περιοχή. Ταυτόχρονα όμως, πολύ συχνά υπάρχει υποκείμενο νόσημα που προκαλεί πόνο στην σπονδυλική στήλη, όπως για παράδειγμα σπονδυλοαρθρίτιδα, εκφυλιστική νόσος μεσοσπονδύλιου δίσκου, ή αστάθεια. Το υποκείμενο νόσημα είναι συχνά, είτε το αποκλειστικό, είτε το κυριότερο αίτιο του πόνου, με αποτέλεσμα η χορήγηση του Botox να μην είναι επαρκώς η ακόμα και καθόλου αποτελεσματική για την οσφυαλγία του ασθενούς.

Η συνολική αποτελεσματικότητα του Botox σε ασθενείς με τοπικό σημείο ευαισθησίας και σπασμό με άλγος επικεντρωμένο, φτάνει έως 60%, το οποίο είναι ενα αξιόλογο ποσοστό επιτυχίας. Η διάρκεια δράσης είναι 3-4 μήνες καθότι το botox παραλύει τους μύες και αδρανοποιεί τα νεύρα μας για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Η τοπική έγχυση Botox γίνεται στην περιοχή της μέσης (οσφυική περιοχή). Η τοξίνη χορηγείται στους παρασπονδυλικούς μύες παραλύοντας το σημείο και καταργώντας την λειτουργία των νεύρων στην περιοχή. Το αποτέλεσμα είναι να υποχωρεί η οσφυαλγία που προέρχεται από το συγκεκριμένο σημείο. Βαθύτερες αιτίες πόνου εξακολουθούν να ισχύουν και για αυτό τον λόγο η αποτελεσματικότητα για πιο πολύπλοκες περιπτώσεις, είναι περιορισμένη.

Επισκληρίδιες εγχύσεις για την οσφυαλγία: Οι επισκληρίδιες εγχύσεις έχουν κάποια αποτελεσματικότητα στην καθαρή οσφυαλγία. Είναι ιδανικές για ασθενείς που έχουν ταυτόχρονα και ισχιαλγία συγκρίσιμης έντασης με την οσφυαλγία. Σε ασθενείς που η οσφυαλγία είναι το βασικό πρόβλημα το αποτέλεσμα είναι σαφώς κατώτερο. Ειδικότερα σε ασθενείς με καθαρή σπονδυλοαρθρίτιδα χωρίς άλλες βλάβες, η αποτελεσματικότητα τής ένεσης όσον αφορά την μείωση της οσφυαλγίας είναι κάτω από 50%. Σε περιπτώσεις που το αίτιο της οσφυαλγίας είναι βλάβη του δίσκου, και / ή αστάθεια η αποτελεσματικότητα μπορεί να πλησιάζει έως και το 60%.

Ενδοαρθρικές εγχύσεις για την οσφυαλγία: Μια διαφορετική μορφή έγχυσης είναι η ενδαρθρική έγχυση στη σπονδυλική στήλη. Χορηγείται φάρμακο απευθείας στις πάσχουσες αρθρώσεις μεταξύ των σπονδύλων, το οποίο αναισθητοποιεί την περιοχή και παρέχει αντιφλεγμονώδη δράση ανακουφίζοντας τον ασθενή από την οσφυαλγία αξονικού τύπου. Η έγχυση γίνεται με την βοήθεια του ακτινοσκοπικού μηχανήματος ώστε να μπορούμε και στοχεύουμε με ακρίβεια την άρθρωση μεταξύ των σπονδύλων. Χορηγούμε μίγμα τοπικού αναισθητικού και κορτικοστεροειδούς (κορτιζόνη), το οποίο καταπολεμά την φλεγμονή και τον πόνο εντός της άρθρωσης. Η έγχυση γίνεται κατά κανόνα σε πολλαπλές αρθρώσεις με αποτέλεσμα την ανακούφιση από την οσφυαλγία σε ποσοστά έως και 70% για ασθενείς με καθαρή σπονδυλοαρθρίτιδα. Σε ασθενείς όμως που υπάρχουν επιπλεόν προβλήματα, όπως εκφυλιστική νόσος του μεσοσπονδύλιου διαστήματος, ή/και αστάθεια, η αποτελεσματικότητα είναι περιορισμένη.

Βαθύτερες αιτίες πόνου εξακολουθούν να ισχύουν και για αυτό τον λόγο η αποτελεσματικότητα για πιο πολύπλοκες περιπτώσεις είναι περιορισμένη.

Όλες οι παραπάνω εναλλακτικές συντηρητικές επιλογές, αποτελούν μέρος της φιλοσοφίας του Νευροχειρουργού Αλ. Μπλιώνα, ότι δηλαδή, προχωρά σε χειρουργικές λύσεις μόνο όταν η συντηρητική αγωγή αποτύχει ή δεν είναι κατάλληλη. Το σημαντικότερο είναι, ότι, προκειμένου να αποφευχθούν άσκοπες ή ακατάλληλες θεραπείες που ταλαιπωρούν τον ασθενή χωρίς αποτελέσματα, είναι ο ίδιος που εφάρμοσε πρωτοποριακά (στο 1% της διεθνούς ιατρικής κοινότητας) την απολύτως προσεκτική επιλογή θεραπείας για τον κάθε ασθενή ξεχωριστά, με το προηγμένο σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης (Α.Ι) CLAUDE FABLE, βασισμένη στα προσωπικά αλλά και τα πλέον πρόσφατα και έγκυρα, επιστημονικά δεδομένα. Ο ασθενής είναι πλήρως ενημερωμένος για τα δεδομένα της κάθε θεραπευτικής επιλογής με βάση τα προσωπικά του ιατρικά χαρακτηριστικά και γνωρίζει εκ των προτέρων τι πρέπει να περιμένει και πώς θα γίνει η αποθεραπεία του, με βάση την επιστημονική εμπειρία χιλιάδων επιστημονικών δεδομένων.

Χειρουργική θεραπεία της οσφυαλγίας

Επί μακροχρόνιας αποτυχίας της συντηρητικής αγωγής (διάρκεια συντηρητικής θεραπείας πάνω από 6-12 μήνες) προχωράμε στην χειρουργική λύση.

Όταν οι σπόνδυλοι μετακινούνται με τις κινήσεις εκτός φυσιολογικής θέσης ή είναι και μόνιμα μετατοπισμένοι ανεξάρτητα κινήσεων, όταν η μετατόπιση ή/και η κινητικότητα τους είναι αυξημένη ή υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα, είναι απαραίτητη η διενέργεια σπονδυλοδεσίας, με στόχο την πλήρη σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης.

Σε περιπτώσεις που ο ασθενής έχει ήδη χειρουργηθεί για κήλη η οποία έχει υποτροπιάσει ή σε περιπτώσεις ταυτόχρονης εκφυλιστικής νόσου του μεσοσπονδύλιου διαστήματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί και διασωματικό μόσχευμα (Lumbar Interbody Device), που πρακτικά αντικαθιστά τον δίσκο διατηρώντας την σωστή απόσταση μεταξύ των σπονδύλων και απορροφώντας μέρος της μηχανικής ενέργειας που δέχεται η σπονδυλική στήλη. Η λογική της επέμβασης είναι η πλήρης αποφόρτιση των αρθρώσεων, η αποκατάσταση της φυσιολογικής απόστασης αλλά και ευθυγράμμισης μεταξύ των σπονδύλων, και η αποκατάσταση της αστάθειας και της υπερβολικής μετακίνησης των σπονδύλων.

Τα παραπάνω οδηγούν στην ανακούφιση του ασθενούς από την οσφυαλγία και την ενδεχόμενη νευρολογική σημειολογία.

Δείτε αναλυτικά πώς γίνεται η σπονδυλοδεσία οσφυϊκής μοίρας της Σ. Στήλης

Video του Ιατρού: Πότε είναι κατάλληλη η σπονδυλοδεσία για μένα;